"Landscape power" as a main determinant in the composition of seventeenth-century residences

Annals of Warsaw University of Life Sciences - SGGW
Horticulture and Landscape Architecture No 33, 2012: 125-132
(Ann. Warsaw Univ. Life Sci. - SGGW, Horticult. Landsc. Architect. 33, 2012)

"Landscape power" as a main determinant in the composition of seventeenth-century residences

DOROTA SIKORA
Department of Landscape Art, Faculty of Horticulture and Landscape Architecture, Warsaw University of Life Sciences - SGGW

Abstract: One of the basic manifestation of the humanistic outlook and the realistic attitude towards nature was the sense of landscape beauty that first appeared in the Renaissance and was carried through to other epochs. In the seventeenth century it was applied by aristocrats in their designs of residential complexes which were opened to the surrounding landscape through loggias, terraces and pavilions, which provided scenic views. The Mannerist residences situated on the slopes of Frascati hill - Villa Aldobrandini, Villa Ludovisi, Villa Mondragone - served as models for the development of palace and garden complexes in an Italian style [Ciołek, 1954, pp. 49-59]. The major aspect of the composition that made these villas exemplary was their favourable location in the landscape on the hillside to the north overlooking the hilly suburban area, the town of Rome and the ruins of ancient Tusculum [Azzi Visentini, 1998, p. 105]. The model of residential estates developed in Italy became very popular in seventeenth-century Poland. In the first half of the century aristocratic residences, although they were still designed as part of fortress complexes, took full advantage of natural qualities derived from the surrounding landscape. The chief examples of this phenomenon are Krzyżtopór near Ujazd belonging to Krzysztof Ossoliński, Podhorce owned by Stanisław Koniecpolski (now in Ukraine), the Puławy property of Stanisław Herakliusz Lubomirski and many Warsaw palace and garden complexes located on the crown of the Warsaw Scarp. Few of the relationships originally intended between these residences and the landscape are either appreciated or understood these days. Since they represented, as has been pointed out, one of the basic values in the group of selected monuments, they should be restored and protected as part of a process of conservation wherever possible. The Florence Charter states that a historic garden cannot be isolated from its own environment and recommends that it should be preserved and conserved in appropriate surroundings so that its attributes are protected.

Key words: landscape, landscape protection, historic monument, seventeenth-century residence

Streszczenie: Potęga krajobrazu jako główny wyznacznik kompozycji siedemnastowiecznej rezydencji. Jednym z zasadniczych przejawów humanistycznego poglądu na świat i realistycznego stosunku do przyrody było rozwijające się od czasów renesansu poczucie piękna krajobrazu. Poczucie to obecne było i w kolejnych epokach - w siedemnastym wieku zmaterializowało się między innymi w sposobie kształtowania założeń rezydencjonalnych, maksymalnie otwartych poprzez loggie, tarasy, pawilony widokowe na otaczający krajobraz. Model dla rozwoju założenia pałacowo-ogrodowego w stylu włoskim stanowiły manierystyczne rezydencje usytuowane na stokach wzgórza Frascati: Villa Aldobrandini, Villa Ludovisi, Villa Mondragone. Kluczowym czynnikiem decydującym o walorach tych rezydencji było ich korzystne usytuowanie w krajobrazie: na stoku otwartym na północ, z widokiem na pagórkowaty obszar podmiejski i na Rzym oraz na ruiny starożytnego Tusculum. Wypracowany we Włoszech model rezydencji stał się bardzo popularny w siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej. W pierwszej połowie XVII stulecia rezydencje magnackie, choć nadal jeszcze wkomponowane w układy forteczne, w pełni wykorzystywały naturalne walory otoczenia. Sztandarowe przykłady tego zjawiska to Krzyżtopór koło Ujazdu Krzysztofa Ossolińskiego, Podhorce Stanisława Koniecpolskiego (obecnie w granicach Ukrainy), Puławy Stanisława Herakliusza Lubomirskiego oraz wiele siedemnastowiecznych warszawskich założeń pałacowo-ogrodowych, usytuowanych na koronie Skarpy Warszawskiej. Niewiele z tych dawnych powiązań rezydencji z krajobrazem jest czytelnych do dziś. Uległy zatarciu na skutek procesów urbanizacyjnych czy też naturalnej sukcesji. Ponieważ, jak wykazano, stanowiły jedną z podstawowych wartości omawianej grupy obiektów, w ramach działań konserwatorskich powinno się dążyć, tam gdzie to możliwe, do ich uczytelnienia i ochrony. Karta Florencka stwierdza, że ogród historyczny nie może być oddzielony od swojego otoczenia. Zgodnie z jej zaleceniami powinien być zachowywany i konserwowany w krajobrazie, w który go wkomponowano, z zachowaniem jego walorów. Krajobraz, ze swojej natury, ma charakter dynamiczny. Zgodnie z Europejską Konwencją Krajobrazową współczesne zarządzanie krajobrazem ma na celu zachowanie i utrzymanie jego ważnych lub charakterystycznych cech. Instrumenty prawne, jakimi obecnie w Polsce dysponujemy w odniesieniu do ochrony krajobrazu, nie do końca pozwalają na osiągnięcie tego celu.

Please use the following format to cite the selected article:
Sikora D. “Landscape power” as a main determinant in the composition of seventeenth-century residences. Ann. Warsaw Univ. Life Sci. - SGGW, Horticult. Landsc. Architect. 33, 2012: 125-132