Greenery forming of the Boyen Fortress

Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW
Horticulture and Landscape Architecture No 29, 2008: 225–236
(Ann. Warsaw Univ. of Life Sc. – SGGW, Horticult. and Landsc. Architect. 29, 2008)

Greenery forming of the Boyen Fortress

EWA M. ZARAŚ-JANUSZKIEWICZ, ANNA GRĄZIEWICZ
Departament of Environmental Protection, Warsaw University of Life Sciences – SGGW

Abstract: The study presented here deals with issues related to types, forms and functionality of the fortress greenery in the defensive establishments from the turn of the XIX and XX centuries in Poland. It also indicates the signifi cance of the greenery as a strategic military element, which purpose is to mask the real position of the object, hamper the reconnaissance and bewilder the enemy. The main aim of this work is to identify in the Fort Boyen in Giżycko the primary fortress and to elaborate general recommendations for the shaping of the structure of historical greenery.

Key words: masking/camouflage, primary fortress vegetation, fortress greenery, military greenery, masking vegetation

Streszczenie: Kształtowanie zieleni fortecznej Twierdzy Boyen. Twierdza Boyen jest przykładem najlepiej zachowanej w Europie ceglanej fortyfikacji pruskiej. Jednocześnie jest miejscem mało docenionym, w niewielkim stopniu „odkrytym”, zasługującym na szersze zainteresowanie. Najprostszą, a zarazem najdoskonalszą formą przesłonową jest zieleń, która znajduje się w zasięgu ręki. Zieleń pozostała także doceniona w okresie nasilających się działań wojennych na przełomie XIX i XX wieku. W tym czasie szczególnie zauważono jej właściwości maskujące, dezorientujące przeciwnika. Nie była ona sadzona przypadkowo. Każde, a z pewnością większość nasadzeń, miało swoje wytłumaczalne zastosowanie i pełniło określoną funkcję. Logika postępowania i wykorzystywania roślinności była zaskakująca. Celem pracy jest opracowanie wskazań do kształtowania zieleni fortecznej twierdzy Boyen w Giżycku na podstawie przeglądu literatury i analizy informacji w zakresie podziału oraz funkcji zieleni fortecznej, analizy środowiska przyrodniczego opracowywanego obszaru, dokumentacji historycznej obiektu, analizy kartograficznej uwarunkowań przestrzennych wokół twierdzy w XIX wieku, analizy uwarunkowań przestrzennych w latach współczesnych, analizy struktury szaty roślinnej twierdzy, inwentaryzacji drzewostanu wyodrębnionego na podstawie zebranych wcześniej informacji, analizy struktury gatunkowej i wieku drzewostanu, wyników przeprowadzonych badań oraz zalecenia do kształtowania zieleni fortecznej twierdzy Boyen. Przeprowadzona analiza dendrochronologiczna wyodrębniła stan poszczególnych grup wiekowych. Ze 100% badanego drzewostanu grupa pierwsza zawiera 0,8% drzew, grupa druga 20%, grupa trzecia 32%, grupa czwarta 45%, zaś grupa piąta 1,4% egzemplarzy. Drzewa stanowiące zabytkową substancję stanowią 52,8% przebadanego drzewostanu. Na badanym obszarze stwierdzono obecność 331 egzemplarzy drzew historycznych, których wiek oszacowano w granicach 76–196 lat. Można przypuszczać, że stanowią one trzon przetrwałej zieleni fortecznej Twierdzy Boyen. Z ponad stuletnim wiekiem zachowało się 131 egzemplarzy. Przeprowadzenie studia literaturowe z dziedziny zieleni fortecznej oraz zaznajomienie się z istniejącymi opracowaniami zakresem obejmującymi ochronę i rewaloryzację terenów pofortecznych, w tym opracowaniami dla obszaru Twierdzy Boyen, pozwalają nakreślić kierunki kształtowania terenów pofortecznych, w których skład wchodzą również elementy zieleni fortecznej. Ogólne zasady sformułowane przez specjalistów zajmujących się konserwacją terenów pofortecznych można odnieść również do przypadku Twierdzy Boyen i otaczających ją obszarów: stwierdza się, że „Zespół forteczny-Twierdza Boyen” powinien zostać objęty, na mocy Ustawy o Ochronie Dóbr Kultury z 1990 r., pełną ochroną prawną w postaci Parku Kulturowego. Teren twierdzy, a także teren Wyspy Giżyckiej spełniają wszelkie kryteria do objęcia taką formą ochrony; zieleń terenów pofortecznych wraz z przedpolem powinna stanowić całość kompozycyjną i tylko ten warunek pozwoli na wartościowe tworzenie krajobrazu parkowego; kompozycje zieleni twierdz mają obecnie estetyczne wartości krajobrazowe, wartości ekologiczne, a przede wszystkim wartości zabytkowe dokumentujące kształtowanie dawnego pola walki. Zwrócić należy uwagę na skuteczną formę utrzymania stanu istniejącego i ochrony substancji zabytkowej jako zapisów w planie zagospodarowania przestrzennego miasta lub gminy i włączenia zieleni fortecznej w system zieleni miejskiej. Podkreśla również, że w strategiach rozwoju gmin, na których terenie znajdują się zabytkowe fortyfikacje, powinny zostać uwzględnione warunki mające na celu podniesienie atrakcyjności i oryginalności dzieła obronnego poprzez świadomą i systemową adaptację terenów założeń zieleni fortecznej – często obejmujących kilkaset hektarów.

Please use the following format to cite the selected article:
ZARAŚ-JANUSZKIEWICZ E., GRĄZIEWICZ A. Greenery forming of the Boyen Fortress. Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW. Horticulture and Landscape Architecture 29: 225–236

Authors’ address:
Katedra Ochrony Środowiska SGGW
ul. Nowoursynowska 159, 02-787 Warszawa
e-mail: ewa_zaras_januszkiewicz@sggw.pl
ZARAŚ-JANUSZKIEWICZ E., GRĄZIEWICZ A. Greenery forming of the Boyen Fortress