Symbolism and utilitarian significance of Cistercian fountains

Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW
Horticulture and Landscape Architecture No 29, 2008: 193–201
(Ann. Warsaw Univ. of Life Sc. – SGGW, Horticult. and Landsc. Architect. 29, 2008)

Symbolism and utilitarian significance of Cistercian fountains

MAŁGORZATA MILECKA1, ANNA RÓŻAŃSKA2
1Institute of Landscape Architecture, The John Paul Catholic University of Lublin
2Section of Landscape Art, Warsaw University of Life Sciences – SGGW

Abstract: Water was an inseparable attribute of Cistercian monasteries because of their characteristic location in valleys. It was used for everyday activities and strong symbolic significance was attached to water as well. Cistercian monks were mystics and they consider water to be more than an ordinary liquid and their monastery gardens to be the glimpse of paradise. Fountains were important objects in Cistercian cloisters. They carried symbolic, ritual and practical significance, their ornamentation was rather in the background. Austere Cistercian aesthetics demand that all what might distract friars from their spiritual aim has to be rejected as trifling or evil. From broader research of Cistercian foundations emerges a characteristic group of fountains unknown in Poland, established by their formal similarity. These objects are made up as ritual wash basins (lavatory) and occupy part of the cloister garth area. Few Cistercian abbeys of Western Europe were lucky enough throughout the ages and today are able to present the original fountains. These small architectural forms join the tradition of cloister life and symbolism of “the fountain of life”.

Key words: fountain, Cistercian abbey, monastery, cloister, symbolism

Streszczenie Symbolika i znaczenie użytkowe cysterskich fontann. Cystersi, lokując swe klasztory w dolinach, uczynili wodę nieodłącznym atrybutem swych założeń. Służyła ona do celów partykularnych, ale miała także ważne znaczenie symboliczne. Dla mistyków, jakimi byli cystersi, znaczenie wody było olbrzymie, a ogrody były miejscami czynienia klasztoru na podobieństwo raju. Ważnymi obiektami w ogrodach cysterskich były fontanny, które przede wszystkim miały ważne przesłanie symboliczne i rytualne, także znaczenie praktyczne, zaś rola dekoracyjna miała tu znaczenie drugorzędne. W surowej cysterskiej estetyce wszystko co rozpraszało mnichów od spraw duchowych, było odrzucane jako błahe, wręcz złe. Celem pracy jest rozpoznanie wyposażenia dawnych ogrodów cystersów w zakresie fontann oraz przedstawienie znaczenia fontann w opactwach, ich lokalizacji, formy i funkcji, na podstawie badań przeprowadzonych na terenie wybranych opactw Polski, Francji oraz Niemiec. Szersze badania założeń cysterskich pozwalają na wyłonienie bardzo charakterystycznej grupy fontann, nieznanej na terenie Polski, którą łączy podobieństwo formalne. Stanowią one wyposażenie rytualnych umywalni (lavatorium), wnikających w przestrzeń wirydarza. W nielicznych opactwach cysterskich Europy Zachodniej zachowały się do naszych czasów opisywane fontanny. Te niewielkie formy architektoniczne wiążą w sobie tradycję życia klasztornego i symbolikę „fontanny życia”. Analizy planów sporządzonych przez badaczy opactw położonych we współczesnych granicach Polski dowodzą, że tego typu fontanny istniały kiedyś i na tych terenach. W pracy wykorzystano metodę analizy historycznej w odniesieniu do fontann dla określenia detalu architektonicznego i rodzaju stosowanych technologii. W odniesieniu zaś do całego obiektu – określenie stanu zachowania założenia w pierwotnych granicach oraz ustalenie rzeczywistej funkcji, jaką obecnie pełni dany obiekt. Do badań kompozycyjno-przestrzennych, odtwarzania wnętrz, czytelności kompozycji, wyposażenia, a także wzajemnych powiązań przestrzennych zastosowano metodę analizy formalnej. Przeprowadzone badania pozwoliły na stwierdzenie, że na terenie Polski mamy niewiele zachowanych historycznych fontann cysterskich, w tym brak przykładu lavabo, a współcześnie wybudowane fontanny dość „luźno” nawiązują do pierwotnej tradycji cysterskiej. Na terenie zachodniej Europy możemy odnaleźć zarówno lavabo, jak i inne formy fontann, które zlokalizowane są w różnych częściach ogrodów, przy czym w obrębie wirydarzy znajdowane są dwa główne rodzaje fontann: „centralna” i „korytowa”. Najbardziej interesujące rozwiązania są opisane i przedstawione na włączonych do artykułu fotografiach.

Please use the following format to cite the selected article:
MILECKA M., RÓŻAŃSKA A. 2008. Symbolism and utilitarian significance of Cistercian fountains. Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW. Horticulture and Landscape Architecture 29: 193–201

Authors’ addresses:
Anna Różańska
Samodzielny Zakład Sztuki Krajobrazu SGGW
ul. Nowoursynowska 166,
02-787 Warszawa, Poland
e-mail: annarozanska@poczta.onet.pl

Małgorzata Milecka
Instytut Kształtowania Krajobrazu KUL
Wydział Matematyczno-Przyrodniczy
Al. Racławickie 14,
20-950 Lublin, Poland
e-mail: eko_styl@op.pl

MILECKA M., RÓŻAŃSKA A. 2008. Symbolism and utilitarian significance of Cistercian fountains