The analysis of taxonomical relationships between Crataegus L. taxa occurring in their natural habitats in Poland

Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW
Horticulture and Landscape Architecture No 29, 2008: 91–103
(Ann. Warsaw Univ. of Life Sc. – SGGW, Horticult. and Landsc. Architect. 29, 2008)

The analysis of taxonomical relationships between Crataegus L. taxa occurring in their natural habitats in Poland

EWA M. ZARAŚ-JANUSZKIEWICZ
Departament of Environmental Protection, Warsaw University of Life Sciences – SGGW

Abstract: Crataegus kind next to Rosa, Rubus, Salix, Populus or Alchemilla kinds represents group of plants commonly occurring in country flora. It is distinguished by exceptional feature of alternation and complicated phylogenetic relations. The reason of high measure of polymorphism is crossing ability occurrence, polyploids and apomix. Simultaneously so many natural hybrids and taxons of lower standing makes a barrier for traditional taxonomic implements. All efforts to devise methods of systematic with classic morphological methods, usually prepared at the same time by a few researchers, resulted in listing great amount of taxons (from 150 to 1200). Singular taxons are put in different rank. It is proved by works of Christensen and others. The aim of this work is theory and taxonomic system of chosen hawthorn species verification, elaborated by Christensen (1992) and revision of the opinion about chosen taxons of Crateagus sect. Crateagus, especially nothotaxa. The most interesting result of the analysis is that we can say with high plausibility that Crataegus xmacrocarpa is hybrid taxon of a very complicated phylogenesis what results from its localization in dendrite and relations with other nothotaxa: Crataegus xmedia and Crataegus xsubspherice. Crataegus xmedia for sure is nothotaxon originated from Crataegus monogyna; doubts refer to the second parental kind, in root materials nothotaxon originates from Crataegus laevigata, but above dendrite proves that the second parental kind is Crataegus xmacrocarpa.

Key words: hawthorn, Crataegus, taxonomy, biometrical data, taxonumerical analysis

Streszczenie: Analiza relacji pokrewieństwa zachodzących między taksonami Crataegus występujących na naturalnych stanowiskach w Polsce. Duża liczba naturalnych mieszańców i taksonów niższej rangi rodzaju Crataegus bywa barierą dla tradycyjnych narzędzi taksonomicznych. Próby opracowania systematyki tego rodzaju klasycznymi metodami morfologicznymi, często równocześnie powadzonymi przez kilku badaczy, doprowadziły do opisania znacznej liczby taksonów (od 150 do nawet 1200, Christensen, 1992). Poszczególne taksony są ujmowane w różnej randze. Dowodzą tego prace m.in. Christensena (1985, 1992, 1997, 1998), Gostyńskiej-Jakuszewskiej (1970, 1975, 1978, 1979, 1980) i in. Celem niniejszej pracy jest weryfikacja relacji taksonomicznych wybranych gatunków głogów, opracowanych przez Christensena (1992) oraz rewizja poglądów na pochodzenie wybranych taksonów z rodzaju Crataegus sect. Crataegus, w szczególności takich taksonów, jak Crataegus xmacrocarpa, Crataegus xsubsphericea czy Crataegus rhipidophylla, w świetle badań nad materiałami źródłowymi, przede wszystkim monografią Chritensena (1992), danych zielnikowych i danych pochodzących z innych monografi i tego rodzaju. Realizując prace bazowano na materiałach zielnikowych (zielniki Zespołu Dendrologii, Katedry Ochrony Środowiska, Wydziału Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu – SGGW) oraz analizie danych biometrycznych umieszczonych w monografi ach rodzaju Crataegus L. w pracach: Christensena (1992), Zielińskiego (1992), Cinovskisa (1971), Gostyńskiej-Jakuszewskiej (1978), Baraneca (1986), Hrabêtová-Uhrová (1969a i 1969b) i Holuba (1991). Po zebraniu danych biometrycznych liści owoców wyliczono podstawowe parametry, charakteryzujące badane próby (Jóźwiak, Podgórski, 2000): średnie wartości wszystkich cech (M), odchylenie standardowe (δ), wartości minimalnych i maksymalnych [Min.-Max.], współczynnik zmienności (V). Po dokonaniu niezbędnych obliczeń statystycznych wykonano obrazowanie wyników za pomocą dendrytu, przedstawiającego zależności biometryczne między opisanymi taksonami za pomocą oprogramowania komputerowego – TAXAL 2.0 z metodą standaryzacji danych – MANHATTAN DISTANCE oraz metodami grupowania obiektów metodą Warda. Podsumowując wyniki analizy wysoce istotne są następujące wnioski:
• Gatunkami najbardziej odległymi (najmniej podobnymi) są taksony uznane przez systematyków za ‘czyste’, o niemieszańcowym pochodzeniu – C. laevigata, C. rhipidophylla i C. Monogyna.
• Z dużym prawdopodobieństwem należy stwierdzić, że Crataegus xmacrocarpa jest gatunkiem mieszańcowym o bardzo skomplikowanej filogenezie, o czym świadczy jego lokalizacja w dendrycie oraz związki z pozostałymi nothotaksonami: Crataegus xmedia i Crataegus xsubsphericea, można wnioskować, że w tworzeniu Crataegus xmacrocarpa brały udział wszystkie ‘gatunki rodzicielskie’.
Crataegus xsubsphericea pochodzić może od Crataegus rhipidophylla; natomiast w stosunku do drugiego gatunku rodzicielskiego można domniemywać, że jest to Crataegus xmacrocarpa, a hipotezą o mniejszym stopniu prawdopodobieństwa jest pochodzenie od Crataegus laevigata.
Crataegus xmedia z całą pewnością jest nothogatunkiem pochodzącym od Crataegus monogyna; wątpliwości natomiast dotyczą drugiego gatunku rodzicielskiego, w materiałach źródłowych nothotakson ten pochodzi od Crataegus laevigata, natomiast powyższy dendryt dowodzi, że drugim gatunkiem rodzicielskim jest Crataegus xmacrocarpa.

Please use the following format to cite the selected article:
ZARAŚ-JANUSZKIEWICZ E. 2008. The analysis of taxonomical relationships between Crataegus L. taxa occurring in their natural habitats in Poland. Annals of Warsaw University of Life Sciences – SGGW. Horticulture and Landscape Architecture 29: 91–103

Author’s address:
Katedra Ochrony Środowiska SGGW
ul. Nowoursynowska 159,
02-787 Warszawa
ewa_zaras_januszkiewicz@sggw.pl
 
ZARAŚ-JANUSZKIEWICZ E. 2008. The analysis of taxonomical relationships between Crataegus L. taxa occurring in their natural habitats in Poland